شاتلهای فضایی را پیچیدهترین ماشین ساخت دست بشر نامیدهاند و به عقیده
بسیاری از دانشمندان، اگر هرگونه تلاش مهندسی دیگری در گوشه و كنار جهان
برای ساخت ماشینی با ساختار و نقشه مشابه شاتلها صورت گیرد، هیچ تفاوتی
بین ساختار آنها و شاتلهای فعلی نخواهد بود.
شاتلهای فضایی را پیچیدهترین ماشین ساخت دست بشر نامیدهاند و به عقیده
بسیاری از دانشمندان، اگر هرگونه تلاش مهندسی دیگری در گوشه و كنار جهان
برای ساخت ماشینی با ساختار و نقشه مشابه شاتلها صورت گیرد، هیچ تفاوتی
بین ساختار آنها و شاتلهای فعلی نخواهد بود.
شاتل ایندیور به عنوان یكی از سه شاتل فعال ناسا كمتر از ۱۰ روز دیگر راهی
ایستگاه فضایی بینالمللی میشود تا ناسا ضمن تكمیل بیشتر این ایستگاه،
گام دیگری به سوی سپردن افسانه شاتلها به موزه در سال ۲۰۱۰ برداشته باشد.
شاتل ایندیور چهاردهم نوامبر یعنی كمتر از ۱۰ روز دیگر راهی ایستگاه فضایی
بینالمللی خواهد شد. در این سفر ۱۵ روزه، هفت خدمه ایندیور ماموریت دارند
تا ضمن انتقال محمولههای غذایی و تجهیزات فنی، چهار پیادهروی فضایی نیز
انجام داده و بخشی از اتصالات ایستگاه فضایی بینالمللی را نصب و تعمیر
كنند.
این مفاصل به ایستگاه امكان میدهند تا انرژی مورد نیاز از پرتوهای
خورشیدی را به بهترین شكل ممكن دریافت كنند. گرچه با توجه به نزدیك شدن
ایستگاه فضایی به مراحل نهایی ساخت خود، ماموریت در پیش ایندیور كه تحت
نام۱۲۶- STS انجام میشود اهمیت دوچندانی پیدا كرده است، اما نگاهی به
خدمترسانی ۲ شاتل دیگر یعنی دیسكاوری و آتلانتیس در كنار ایندیور در
ماموریتهای گذشته خالی از لطف نخواهد بود.
بیشك ساخت و تكمیل ایستگاه فضایی بینالمللی میتواند به عنوان ثمره و
نقطه عطف نیم قرن حیات اكتشافات فضایی مد نظر قرار گرفته شود. این ایستگاه
در حالی به مراحل ساخت خود نزدیك میشود كه بشر اكنون سودای سكونت
طولانیمدت و حتی دائمی در فضا را دارد و از این رو، موفقیت در پروژه ساخت
ایستگاه فضایی بینالمللی میتواند تمرینی مناسب در این زمینه تلقی شود.
در این میان، شاتلهای فضایی كه خود نتیجه به سرانجام رسیدن طرحها و
ایدههای منحصربهفرد دانشمندان بودهاند، بیشترین خدمت ممكن را به دانش
بشری در این راه پرمخاطره كردهاند.
در حال حاضر، شاتلهای فضایی كه به آنها سیستمهای حمل و نقل فضایی اطلاق
میشود از سوی دولت آمریكا و ناسا برای انتقال فضانوردان و طیف وسیعی از
محمولهها به فضا و ایستگاه فضایی بینالمللی به كار گرفته میشوند.
شاتلها كه قابلیت حمل تا نزدیك به ۲۳ تن بار را دارند به هنگام قرار
گرفتن در سكوی پرتاب و به دلیل اتصال به مخزن سوخت خارجی نارنجیرنگ، ۲
راكت بالابرنده از ابهت خیرهكنندهای برخوردارند، اما وقتی از اتمسفر
زمین خارج میشوند، تنها در قالب هواپیمایی فوقمدرن به سوی ایستگاه فضایی
به حركت خود ادامه میدهند.
شاتلها سیستمهای حمل و نقل فضایی هستند كه تنها برای سفر به مدارهای
كمارتفاع اطراف زمین طراحی شدهاند و در این سفرها معمولا ماهوارههایی
را نیز به مدار منتقل میكنند. بیشك همین ویژگی چندمنظوره بودن شاتلهاست
كه از آنها به عنوان خدمترسانترین ماشین ساخته شده در تاریخ اكتشافات
فضایی یاد میشود، در حالی كه كپسولهای سایوز روسیه كه نقش مكملی در كنار
شاتلها دارند، از قابلیتهای اجرایی بسیار محدودتری برخوردارند.
● ماكسیم فارگت، پدر شاتلها
ماكسیم فارگت، دانشمند و طراح برجستهای است كه طرح فوقالعاده پیشرفته
شاتلها را ارائه كرده است و شاید دانستن این نكته نیز جالب باشد كه این
دانشمند نقش ویژهای نیز در طراحی فضاپیماهای مركوری، جمینی و آپولو داشته
است.
زمانی كه ناسا برنامه شاتلها را طرحریزی میكرد، برای این سیستمهای
فضایی تا ۱۰۰ پرتاب و به عبارتی دیگر ۱۰ سال خدمترسانی پیشبینی شده بود،
با این حال، وقوع ۲ حادثه دلخراش یعنی انفجار شاتلهای چلنجر و كلمبیا كه
با كشته شدن تمامی خدمههای آنها همراه بود، تغییراتی را در این
طرحریزیها بهوجود آورد.
● افسانه ۶ شاتل
دانشمندان ناسا برای تحقق برنامه توسعه ایستگاه فضایی بینالمللی و همچنین
استقرار ماهوارههای مختلف در مدار زمین و حتی سرویسدهی تلسكوپ
فضاییهابل، از ۶ شاتل استفاده كردهاند؛ البته شاتل اینترپرایس تنها
شاتلی است كه بجز پرتاب تاریخیاش به عنوان سرآغاز پرتاب شاتلهای فضایی
همواره روی زمین بوده و تنها برای افزایش آمادهسازی فضانوردان در
ماموریتهای فضایی به كار گرفته شده است.
كلمبیا، چلنجر، دیسكاوری، آتلانتیس و ایندیور ۵ شاتلی هستند كه وظیفه
دشوار اما درخشان پیادهسازی برنامههای ناسا در فضا را بر عهده
داشتهاند. اما انفجار شاتل چلنجر تنها ۷۳ ثانیه پس از پرتاب در سال ۱۹۸۶
كه ناسا را بر آن داشت شاتل ایندیور را به عنوان جایگزین آن بسازد و
همچنین انفجار شاتل كلمبیا در راه بازگشت به زمین در سال ۲۰۰۳، گوشههای
تلخ و تاریك حیات شاتلهای فضایی به حساب میآیند.
شاتلها ساختار فوقالعاده پیچیدهای دارند. در حقیقت، در ساختار آنها از
نخستین محصولات طیف قابل توجهی از فناوریهای نوین استفاده شده است.
شاتلها یكی از نخستین سیستمهای حركتی در جهان به حساب میآیند كه در
آنها از سیستم كنترل پرواز رایانهای استفاده شده است.
استفاده از این فناوری به معنای آن است كه هیچگونه ارتباطی میان فرمان
كنترل خلبان و مجموعه اتصالات مكانیكی و هیدرولیكی شاتل برای اعمال كنترل
بر سطوح یا سیستم كنترل واكنشها وجود ندارد. از آن گذشته نرمافزار
رایانههای فوق مدرن شاتلها با استفاده از زبان بسیار پیشرفته HAL/S
نوشته شده تا بیش از پیش بر كارایی، اطمینان و پیچیدگی آن افزوده شده
باشد.
دانشمندان ناسا در سه دهه گذشته بارها در موتورهای شاتلها دست برده و
آنها را با توجه به جدیدترین پیشرفتهای صورت گرفته در دنیای فناوریهای
دیجیتالی به روز كردهاند. در حقیقت، دانشمندان ناسا با گذشت هر روز روند
تكاملی استفاده از شاتلها را طی كردهاند.
به عنوان مثال در ۲ ماموریت نخست شاتلها موسوم به۱- STS و ۲- STS مخزن
سوخت خارجی شاتلها به رنگ سفید درآمده بود تا بر استحكام سطح عایق شده آن
افزوده شود، اما آزمایشهای بعدی نشان داد كه نیازی به انجام چنین كاری
نبوده و میتوان به جای وزن قابلتوجهی كه رنگآمیزی بر شاتل تحمیل
میكند، محمولههای بیشتری را به فضا برد.
● ساختار شاتلها
شاتلهای فضایی كه تقریبا هر سه فروند باقیمانده آنها دارای ساختار یكسانی
هستند ۲۴/۳۷ متر ارتفاع و پهنای بال ۷۹/۲۳ متر داشته و در حالی كه وزن
آنها به صورت خالی از بار حدود ۶۹ تن است، میتوانند با حداكثر سرعت ۷۷۴۳
متر بر ثانیه حركت كنند.
یكی از نكات جالب درخصوص این فضاپیماها، متغیر بودن ظرفیت حمل فضانوردان
در آنهاست. شاتلها ابتدا حداكثر تا ۲ فضانورد را با خود به فضا میبردند،
اما این گنجایش در ادامه به ۵ تن افزایش یافت. در ماموریتهای فعلی نیز تا
۷ فضانورد سوار بر شاتل راهی ایستگاه فضایی میشوند، اما در یكی از
تاریخیترین ماموریتهای شاتل ۱۱ فضانورد آن هم در شرایط اضطراری در شاتل
جای گرفتند.
شاتلها گرچه تا رسیدن به سن بازنشستگی در سال ۲۰۱۰ تنها ۲ سال دیگر در
خدمت توسعه دانش فضانوردی و اكتشافات فضایی خواهند بود، اما تا فرا رسیدن
آن زمان كه حتی گفته میشود به دلیل ایجاد وقفهای چندینساله تا آماده
شدن فضاپیمای آتی ناسا موسوم به اریون احتمال تمدید دو تا سه ساله
ماموریتشان وجود دارد، هنوز وظایف دشواری بر دوش دارند.
نگاهی به گذشته نیز گویای حیاتی پرمخاطره و توام با نقاط عطف جذابی برای
آنها بوده است. شاتل اینترپرایس نخستین شاتلی است كه در سال ۱۹۷۷ پرتاب شد
تا گامی بلند به سوی تحقق رویای دیرینه بشر مبنی بر حركت آزاد در فضا
برداشته شده باشد. پس از آن روز تاریخی، شاتل كلمبیا نیز در ۱۱ نوامبر سال
۱۹۸۲ و برای نخستینبار با ۴ فضانورد اولین ماموریت اجرایی شاتلها را به
انجام رساند.
در سالهای ۱۹۸۳، ۸۴ و ۸۵ میلادی ۳ شاتل چلنجر، دیسكاوری و آتلانتیس
نخستین پرتابهای خود را تجربه كردند تا افسانه شاتلها وارد مراحل
حساستری شده باشد.
اكنون و در حالی كه همه نگاهها به ماموریت چند روزه آینده شاتل ایندیور
دوخته شده است، موجی از نگرانی در دیدگان مقامات ارشد ناسا به چشم
میخورد. نسل جدید فضاپیماهای ناسا با قابلیت رسیدن به هدفی همچون ماه و
در ادامه مریخ، فاصله نسبتا زیادی تا آغاز پرتاب دارد، در حالی شاتلها
خسته از بیش از ۳ دهه حضور در فضا و به دلیل فرسایش نسبی كه در ساختار
آنها به وجود آمده بناچار برای رفتن به موزه آماده میشوند.
ارسال شده در مورخه : جمعه، 17 آبان ماه ، 1387 توسط zare
